ABD, Müttefiklerini Kaybetmeden Nüfuzunu Yitiriyor

Son örnek, 7 Ağustos'ta Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye'nin imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması oldu. Bu anlaşma, üç ülkenin birine yapılacak saldırıyı hepsine yapılmış sayacağını belirtiyor. Anlaşma, Suudi Arabistan'ın parasını ve stratejik coğrafyasını, Türkiye'nin konvansiyonel askeri gücünü ve savunma sanayisini, Pakistan'ın ise nükleer cephaneliğini bir araya getiriyor. Bu durum, Türkiye'nin NATO'daki yerini korumasını, Suudi Arabistan'ın ABD ile derin bağlarını sürdürmesini ve Pakistan'ın Washington ile güçlü ilişkilerini sürdürürken Çin ile stratejik ortaklığını devam ettirmesini sağlıyor.

Bu tür güvenlik tedarikçisi dengeleme stratejileri artık olağanüstü değil. Fransa ve Polonya, 2025'te NATO koruması altındayken bile yeni savunma taahhütlerini içeren Nancy Antlaşması'nı imzaladı. Birleşik Krallık ve Almanya, Kensington Antlaşması ile karşılıklı askeri yardım taahhüdünde bulundu. Birleşik Krallık ve Polonya da Mayıs 2026'da füze, hava savunması ve askeri birlikte çalışabilirlik konularında yeni bir Güvenlik ve Savunma Ortaklığı Anlaşması imzaladı. Bu ülkeler, koşullar gerektirdiğinde daha doğrudan işleyebilecek ilişkilerle NATO'yu güçlendiriyor.

Bu ek garantiler gereksiz görünse de önemli. Bir ittifak güçlü olsa da, bir yedekleme değerli çünkü ilki her olasılığı kapsayamaz. Ayrıca, çok taraflılıktan duyulan hayal kırıklığı arttıkça, devletler daha doğrudan, gözlemlenebilir ve uygulanabilir ikili düzenlemeleri tercih ediyor.

Soğuk Savaş sonrası dönemin büyük bölümünde Amerikan üstünlüğü, birçok ülkenin Washington'ın sağladığı pakete kıyasla uzaktan bile karşılaştırılabilir bir alternatifinin olmamasından kaynaklanıyordu. Amerikan silahları eğitim, istihbarat, lojistik, birlikte çalışabilirlik, diplomatik destek, küresel finans ağlarına erişim ve anlaşmalı müttefikler için savaş zamanı askeri desteği taahhüdü ile geliyordu. Amerika, neredeyse ikame edilmesi imkansız olağanüstü yeteneklere sahip olduğu için güçlüydü.

Güvenlik için büyük ölçüde Washington'a bağımlı olan müttefikler, Amerikan taleplerini reddetmeden, Amerikan rakibinden hassas silahlar satın almadan, askeri erişimi reddetmeden veya ilişkiyi tehlikeye atabilecek politikalar izlemeden önce dikkatlice düşünmek zorundaydı. Washington hiçbir zaman açıkça terk edilme tehdidinde bulunmasa bile, bağımlılık pazarlığı belirliyordu. Güvenilir alternatifler olmadan, Amerika Birleşik Devletleri ile anlaşmazlık birçok hükümet için aşırı pahalı hale gelmişti.

Amerika'nın dostları şimdi bu fiyatı düşürmenin yollarını ediniyor. Bu değişim en çok Avrupa'da belirgin; Rusya'nın Ukrayna'yı işgali büyük devletler arası savaş korkularını yeniden canlandırırken, Washington'daki siyasi belirsizlik Amerikan taahhütlerini Avrupa tartışmalarının tekrarlayan bir konusu haline getirdi. NATO, üyelerin 2035 yılına kadar GSYİH'nın %5'ini savunmaya ayırma hedefiyle bazı yönlerden daha da güçlendi. Avrupa müttefikleri ve Kanada, 2025'te savunma harcamalarını reel olarak neredeyse %20 artırdı. Genel olarak müttefikler, kendi ağırlıklarının çok daha fazlasını taşımaya hazırlanıyor.

Artan kendi kendine yeterlilik, aynı zamanda iç silah üretimini genişletmek, ek tedarikçiler yetiştirmek ve Washington'ın dikkati dağıldığında veya siyasi olarak kısıtlandığında işleyebilecek ilişkiler kurmak anlamına geliyor. Örneğin, Amerika'nın en kararlı Avrupalı ortaklarından biri olan Polonya, aynı zamanda Büyük Britanya ve Fransa ile savunma ilişkilerini derinleştiriyor. Bu ilişkiler NATO'nun yerini almıyor ancak Polonya'yı gelecekteki bir krizde tek bir hükümetin kararına daha az bağımlı hale getirecek.

Ortadoğu'da da aynı mantık görülüyor; burada Amerikan ortaklarının yedekler peşinde koşmak için güçlü nedenleri var. Suudi Arabistan, Amerikan askeri desteğini sağlarken etrafına başka katmanlar ekliyor. Riyad, Eylül 2025'te Suudi-Pakistan Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması ile İslamabad'ı ekledi. Mekke Paktı şimdi bunu Türkiye'ye kadar genişleterek, her katılımcının diğerlerinin eksik olduğu yetenekleri tamamladığı üçgen bir düzenleme oluşturuyor. Örneğin, Suudi Arabistan, Amerikan silahlarından, istihbaratından veya işbirliğinden vazgeçmek zorunda kalmadan Pakistanlı insan gücüne ve Türk askeri-endüstriyel kapasitesine erişiyor.

Son gelişmeler, jeopolitik "ittifakları" giderek yanıltıcı hale getirdi. Birçok hükümet, her birine o kadar vazgeçilmez hale gelmişken ki hiçbiri kolayca şartları dikte edemezken, birden fazla ortağı tercih ediyor.