Fındıkta ’yüksek maliyet ve küresel rekabet’ uyarısı

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) 50 randıman esasına göre Levant kalite fındığı 250, Giresun kalite fındığı ise 255 liradan alırken, serbest piyasada fiyatların bunun oldukça altında seyretmesi üreticinin yanı sıra sanayici ve ihracatçıların da gündeminde. Giresun kalite fındığın serbest piyasada 200-205 lira, Levant kalite fındığın ise 175-185 lira aralığında işlem gördüğünü ifade eden iş insanı Mustafa Demirci, Giresun kalite fındığın sahip olduğu yağ oranı ve aromasının fiyat açısından avantaj sağladığını söyledi. Geçen yıl TMO alım fiyatının 200 lira olmasına rağmen serbest piyasada fındığın 275 liraya kadar yükseldiğini hatırlatan Demirci, geçen yıl oluşan yüksek fiyatların bu yıl üreticide benzer bir beklenti oluşturduğunu belirtti. Fındıkta yaşanan fiyat hareketlerinin yalnızca iç piyasadaki arz-talep dengesiyle açıklanamayacağını ifade eden Demirci, Türkiye’nin uluslararası pazardaki rekabet gücüne dikkat çekerek, "Türkiye’de üretim maliyetleri yüksek. Şili, ABD, Gürcistan ve Azerbaycan gibi ülkeler daha düşük maliyetlerle üretim yapabiliyor ve bu ülkeler dünya fındık pazarındaki üretimlerini artırmaktadır. Şili’de yaklaşık 15 yıl önce fındık üretimi bulunmazken, bugün 115 bin ton seviyesine ulaştı. Şili’nin 2030 yılı için yaklaşık üretim hedefi ise, 200 bin ton seviyelerindedir. ABD de 15 yıl önce 30 bin ton olan üretimini 150 bin ton seviyesine çıkardı ve 2030 yılı için 250 bin ton üretim hedefi bulunmaktadır" dedi.

"Daha ucuza üreten ülkeler pazar payımızı zorluyor"

Düşük üretim maliyetinin uluslararası pazarda önemli bir avantaj sağladığını dile getiren Demirci, "Rakip ülkelerin Türk fındığına göre daha düşük fiyatlarla ürün sunması Türkiye’nin pazar payı açısından risk oluşturmaktadır. Türkiye’nin fındık üretiminde verimliliği artırması, girdi maliyetlerini düşürmesi ve üreticinin maliyetlerini dikkate alan sürdürülebilir bir üretim politikası oluşturması gerekmektedir. Türkiye’nin bu yıl açıkladığı fındık fiyatı dolar bazında tarihinin en yüksek seviyelerinden biri olmasına rağmen üreticilerin yüksek maliyetler nedeniyle bu rakamı yeterli görmediğini görüyoruz. Üreticinin elde ettiği gelirin önemli bölümü artan girdi ve işçilik maliyetlerine gitmektedir" diye konuştu.

"Maliyet düşürülmeli, ihracat artırılmalı"

Türkiye’nin fındık ihracatındaki gerilemenin de piyasadaki fiyat hareketlerinde etkili olduğunu ileri süren Demirci, "Önceki yıllarda 340-350 bin ton seviyelerine ulaşan iç fındık ihracatı geçen yıl yaklaşık 198-200 bin ton seviyesinde kaldı. İhracat miktarındaki düşüş Türkiye’de üretilen fındığın dış pazardaki talebi açısından dikkate alınması gereken bir göstergedir. Fındık sektörünün geleceği açısından üretim maliyetleri aşağı çekilmesi, verim ve kalite kayıplarının önlenmesi, ihracat pazarlarının genişletilmesi ve finansmana erişim maliyetlerinin azaltılması gerekmektedir. Türkiye’nin dünya fındık piyasasındaki konumunu koruyabilmesi için üreticiden sanayiciye kadar sektörün bütün paydaşlarını kapsayan uzun vadeli bir politika oluşturulması gerekmektedir" şeklinde konuştu.

Fındık alımı yapan sanayici ve ihracatçıların önemli miktarda finansmana ihtiyaç duyduğunu belirten Mustafa Demirci, yüksek faiz oranlarının sektörün maliyetlerini artırdığını ifade etti. Demirci, "Bir de kredi faizlerinin çok yüksek olması var. Yüzde 50 faizle, yüzde 60 faizle bankadan para alıp fındık alan bir ihracatçı veya sanayici maalesef bu maliyeti de fındığın üzerine koymak zorunda. Fiyatların biraz daha aşağıdan gelmiş olmasının sebeplerinden biri de sanayicinin kullandığı finansmanın çok yüksek bir maliyete neden olması ve bunların otomatik olarak ürüne yansımasıdır" dedi.

TMO fiyatı ile serbest piyasa arasında fark oluştu

TMO’nun üreticiden fındık alımına devam ettiğini ancak serbest piyasadaki fiyatların TMO alım fiyatlarının altında kalmasının farklı nedenleri bulunduğunu belirten Demirci, özellikle finansmana erişim ve ihracat pazarındaki daralmanın dikkate alınması gerektiğini söyledi. Demirci, "Maddi açıdan herhangi bir acil ihtiyacı bulunmayan üreticiler TMO’yu tercih ederken, nakit ihtiyacı bulunan üreticiler ise ürününü daha kısa sürede paraya çevirebilmek için serbest piyasada tüccara satış yapmaktadır" şeklinde konuştu.

"Yaklaşık 200 bin tonluk eski stok fiyat üzerinde baskı oluşturuyor"

Bu yılki rekoltenin yüksek olmasının yanı sıra geçen yıldan devreden fındık stokunun da piyasadaki arzı artırdığını belirten Demirci, yaklaşık 200 bin tonluk eski fındık bulunduğunu öne sürdü. Demirci, "Fındığın kendi rekoltesi bu sene çok yüksek. Bir de bir önceki yıldan devreden stok var. Dolayısıyla serbest piyasaya geçen yıla göre daha fazla fındık geliyor. Ürün fazlalığından kaynaklanan bir hadise. TMO’nun devreye girmiş olması bunun için etki etmiyor" ifadelerini kullandı.

Yaptıkları araştırmalara göre geçtiğimiz yıldan devreden eski fındık miktarının yaklaşık 200 bin ton civarında olduğunu belirten Demirci, bu stoğun da mevcut fiyatlar üzerinde baskı oluşturan unsurlardan biri olduğunu söyledi.