KBÜ’den yangın sonrası ormanların ekonomik ve ekolojik kaybına bilimsel çözüm

Karabük Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ufuk Coşgun yürütücülüğündeki projede, yangın görmüş odun hammaddesinin ticari değerini koruyabileceği süre belirlenecek ve ormanların yeniden canlandırılmasına yönelik bilimsel veriler oluşturulacak.

TÜBİTAK 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında desteklenen çalışmada, Türkiye’de geniş yayılış alanına sahip kızılçam ve karaçam odunlarının yangın sonrasındaki bozulma süreçleri araştırılacak.

Yangın sonrasında odun hammaddesinin hızla değer kaybedeceği öngörüsüyle arazilerin kısa sürede boşaltılması, teknik standartlara uygun kaliteli tomrukların daha düşük katma değerli ürün sınıflarında pazarlanmasına neden olabiliyor.

Proje kapsamında bu belirsizliğin giderilmesi ve yangın görmüş odun hammaddesinin ticari değerini kaybetmeden arazide tutulabileceği maksimum süreyi ifade eden "Restorasyon Periyot Genişliği"nin belirlenmesi amaçlanıyor.

Elde edilecek zaman eşiği verilerinin, Orman Genel Müdürlüğünün kriz yönetimi ve yangın sonrası hammadde pazarlama süreçlerinde bilimsel bir dayanak oluşturması hedefleniyor.

Dört ay boyunca 15 günlük periyotlarla 28 ay sürecek çalışma kapsamında yangın görmüş alanlardan numuneler alınacak. Toplam 34 deneme ağacından elde edilecek 10 binin üzerinde numune, TS-ISO standartlarına uygun akredite testlerden geçirilecek.

Karabük Üniversitesi Demir Çelik Enstitüsü Malzeme Araştırma Geliştirme Merkezi (MARGEM) bünyesindeki akredite laboratuvarlarda statik eğilme, elastikiyet modülü, şok direnci ve liflere paralel basınç gibi mekanik testler gerçekleştirilecek.

Termal stres kaynaklı mikro-anatomik deformasyonlar Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) ile incelenirken, kimyasal bozulmalar Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR) kullanılarak moleküler düzeyde değerlendirilecek.

Bu analizlerle odunlardaki direnç kayıplarının ısıl şoktan mı yoksa yangın sonrasında gelişen böcek ve mantar tahribatından mı kaynaklandığının belirlenmesi planlanıyor. Projenin ekonomik boyutunda ise Batı Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerinde 2023-2025 yıllarında meydana gelen orman yangınlarının öncesi ve sonrasındaki hammadde arzı ile ihale satış verileri incelenecek.

Hızlı pazarlama kararlarının fiyatlandırma üzerindeki etkisi çoklu regresyon modelleriyle analiz edilerek yangın sonrası orman yönetimi ve hammadde pazarlamasına yönelik bilimsel bir yol haritası oluşturulacak. Restorasyon çalışmalarına bilimsel altyapı

Çalışmanın, 12. Kalkınma Planı’ndaki "Sürdürülebilir Orman Yönetimi", "Yeşil Dönüşüm" ve "Döngüsel Ekonomi" hedefleriyle de uyumlu olduğu bildirildi.

Yangın hasarlı orman varlıklarının bozulma süreçlerinin ortaya konulmasıyla hem kullanılabilir odun hammaddesinin israfının önlenmesi hem de yangın sonrası ekosistemin doğal gençleşme dinamiklerine uygun restorasyon çalışmalarının planlanmasına katkı sağlanması amaçlanıyor.